HƏYVAN ADI DÜZƏLDƏN ƏKLƏRİMİZ

Həmişə söz köklərindən yazırdım, bu dəfə de əklərimizdən (şəkilçilərimizdən) söhbət aparmaq istəyirəm.

Dilimizdə vəşhi həyvan adı düzəltmək üçün qullanılan -lan əki vardır.

pars + lan : parslan > arslan > aslan
yı + lan : yılan > ılan > ilan
kap- + lan : kaplan > qaplan (pələng)
sırt + lan : sırtlan (goreşən)

Oğuz dil grubundan olan Salur dilində, qaplan sözü qaplang kimi işlədilir. Belkə də şəkilçimiz -lan yox -lang olmalıdır.

Başqa bir həyvan adı düzəldən əkimizsə, -bağa'dır.


kur + bağa : kurbağa > qurbağa
kamlum + bağa : kaplumbağa (tısbağa, çanaqlıbağa)
tıs + bağa : tısbağa

Əkimizi bilirik ancaq qoşulduqları söz köklərinin dəqiq nə mənaya gəldiklərini bilmirik. Örnəyin qaplan sözünün qap- feilindən düzəldiyini deyə bilərik. Sırtlan sözünün də həyvanın sırtının qabarıq olmasından asılı olduğunu başa düşə bilərik. Bəs, ilan sözünün qədim formasında yı- nə deməkdir?

Bunlarla yanaşı, -bağa əki də məncə həyvanın çıxardığı səslərə qoşulub. Amma qaplamaq mənasında kaplum sözü də, həyvanın vəziyyətini bildirən sözdür. Bunu da nəzərə almaq gərəkir.